Đã bao giờ bạn tự hỏi tại sao người châu Âu chinh phục châu Mỹ chứ không phải ngược lại chưa? Mình từng vật lộn với cuốn Súng, Vi trùng và Thép (Guns, Germs, and Steel) của Jared Diamond cả tuần mới xong vì nó quá dày và nặng đặc dữ liệu. Thật ra, để ngấm được cuốn này mà không thấy nản, mình đã phải tự đúc rút ra vài bước tiếp cận riêng. Đầu tiên là gạt bỏ ngay mấy định kiến vớ vẩn về chủng tộc. Diamond bắt đầu bằng câu chuyện thực tế khi một người bạn ở New Guinea hỏi tại sao người da trắng có nhiều hàng hóa còn họ thì không. Thay vì đổ cho gen hay màu da, ông chứng minh bằng khoa học và địa lý rằng môi trường sống mới quyết định tất cả. Bước thứ hai là làm quen với ba nhân vật chính định hình lịch sử loài người. Súng đại diện cho công nghệ và quân sự. Vi trùng chính là vũ khí sinh học vô tình quét sạch 90% dân số bản địa châu Mỹ khi người châu Âu mang gia súc sang. Thép là kết quả của kỹ thuật luyện kim nhờ định cư sớm. Bước thứ ba là tìm hiểu sự may mắn từ vùng Lưỡi liềm Màu mỡ. Việc thuần hóa được lúa mì hay cừu tạo ra thặng dư lương thực, từ đó con người mới có thời gian đẻ ra chữ viết, phân tầng xã hội và làm khoa học. Bước thứ tư là tập nhìn thế giới hiện tại qua lăng kính bao dung hơn. Mình nhận ra thành công hay thất bại của mỗi cá nhân, quốc gia đôi khi chịu ảnh hưởng rất lớn từ cái mảnh đất mà họ được gieo mầm. Đọc xong tự dưng thấy bớt kiêu ngạo lúc thành công và bớt tự ti khi gặp nghịch cảnh. Bước cuối cùng là chấp nhận việc đây không phải cuốn sách đọc giải trí một đêm. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và tư duy phản biện liên tục. Bạn đã đọc hết cuốn này chưa hay mới dừng lại ở chương đầu?