Đêm đã điểm gần một giờ sáng. Căn phòng trọ chừng hai mươi mét vuông im phăng phắc, chỉ còn tiếng quạt gió laptop kêu rì rào và ánh sáng xanh hắt ra từ màn hình. Mình vừa đóng tab ChatGPT sau khi nhờ nó trau chuốt lại bản kế hoạch công việc cho kịp deadline sáng mai. Đưa tay gập chiếc điện thoại màn hình gập mới sắm hồi giữa năm, mình tựa lưng vào ghế, thở dài một hơi thật dài. Nhìn góc phòng chất đống ba bốn hộp các-tông của TikTok Shop vừa giao chiều nay — toàn những món đồ linh tinh săn được trong những phiên livestream khuya khoắt — mình bỗng tự hỏi: Rốt cuộc mình đang chạy theo điều gì giữa cái năm 2023 đầy biến động này?
"Có những ngày trôi qua vội vã đến mức ta không kịp nhận ra mình vừa sống hay chỉ đang tồn tại, cho đến khi đối diện với bốn bức tường trong đêm muộn."
Áp lực vô hình sau cánh cửa phòng trọ
Năm 2023 có lẽ là một nốt trầm kỳ lạ với rất nhiều người trong chúng ta. Sau giai đoạn dịch bệnh, ai cũng hy vọng một sự bùng nổ rực rỡ, nhưng đổi lại là làn sóng cắt giảm nhân sự dồn dập khắp các công ty công nghệ và doanh nghiệp lớn nhỏ. Đi làm mà trong lòng luôn phấp phỏng nỗi lo "ngày mai có đến lượt mình nhận email thông báo tinh giản không?".
Để không bị đào thải, mình và các bạn đồng nghiệp cuốn vào guồng quay học cách ứng dụng AI tạo sinh vào từng tác vụ nhỏ nhất. Từ viết content, tóm tắt báo cáo cho đến dựng slide thuyết trình, cái gì cũng phải nhanh hơn, tối ưu hơn. Mô hình làm việc kết hợp (hybrid work) ban đầu nghe thật tự do: được ở nhà hai ngày mỗi tuần, không phải chen chúc ngoài đường lúc kẹt xe. Nhưng rồi ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân dần tan biến. Bàn làm việc đặt ngay cạnh giường ngủ, thông báo từ Slack hay ZolaChat réo rắt từ tám giờ sáng đến tận nửa đêm. Căn phòng trọ vô tình trở thành cả thế giới, vừa là văn phòng, vừa là nơi ăn chốn ngủ, giam lỏng ta trong sự cô đơn tiện nghi.
Đốt dopamine vào thế giới ảo để khỏa lấp khoảng trống
Để chống chọi lại cảm giác trống trải sau mười mấy tiếng dán mắt vào màn hình, mình bắt đầu hình thành những thói quen vô thức. Đó là những tối nằm bấm điện thoại mải miết, lướt hết video ngắn này đến phiên livestream khác. Cảm giác chốt được một món hàng giảm giá mang lại chút dopamine ngắn ngủi, nhưng khi gói hàng được bóc ra, niềm vui ấy tan biến nhanh như bọt xà phòng.
Chúng ta đông bạn bè trên mạng xã hội hơn bao giờ hết, nhưng số người có thể gọi điện để tỉ tê lúc yếu lòng lại đếm không đủ một bàn tay. Mình nhớ có lần ngồi trò chuyện cùng đứa bạn làm thiết kế đồ họa, nó than thở rằng công việc tự do khiến nó mất hẳn cảm giác giao tiếp với con người. Nó thử tải đủ các app hẹn hò, thậm chí lướt mòn cả các ứng dụng dành cho les với mong muốn tìm được một người cùng tần số để thấu hiểu bản dạng giới và san sẻ áp lực đời thường, nhưng rốt cuộc những gì nhận lại chỉ là các đoạn chat xã giao hời hợt vài ba câu rồi "seen" mất tăm.
Lại nhớ thằng bạn chí cốt thời đại học, sau khi chia tay mối tình bốn năm, những ngày cuối tuần rảnh rỗi không biết làm gì lại lên mạng gõ tìm kiếm vu vơ kiểu tìm gái thái nguyên — nơi nó từng có những kỷ niệm thanh xuân êm đềm — chỉ để mong tìm lại bóng hình một người con gái chân chất vùng chè ngày xưa. Hay có những đêm trằn trọc mất ngủ, chính mình cũng từng bật ứng dụng tìm kiếm quanh đây trên điện thoại, quét bán kính một hai cây số chỉ để nhìn xem xung quanh có bao nhiêu ô cửa sổ sáng đèn, bao nhiêu tâm hồn cũng đang thao thức như mình.
Khát khao những cái chạm đời thực
Giữa một kỷ nguyên mà mọi thứ đều được thuật toán tính toán và đề xuất, con người dường như lại càng khao khát những rung động chân phương. Một người anh cùng cơ quan của mình, sau những ngày chán ngấy việc trò chuyện qua ứng dụng kết bạn quốc tế với những người bạn xa xôi cách nửa vòng trái đất bị lệch múi giờ, đã quyết định tìm về đời thực. Anh ấy đăng ký tham gia sinh hoạt tại câu lạc bộ độc thân hà nội, nơi những người trưởng thành gặp gỡ nhau vào chiều thứ Bảy bên tách trà mạn, cùng nhau đi bộ quanh bờ hồ Tây hoặc chia sẻ về cuốn sách yêu thích mà không ai cắm cúi vào màn hình.
Anh bảo với mình:
"Máy móc có thể viết văn mượt mà, AI có thể trả lời mọi thắc mắc chỉ sau vài giây, nhưng nó không thể cho ta hơi ấm của một cái bắt tay, hay ánh mắt đồng cảm khi ta kể về những thất bại trong đời."
Câu nói ấy làm mình thức tỉnh. Đã bao lâu rồi mình không ngồi cà phê vỉa hè với một người bạn thân mà không mở laptop ra kiểm tra task? Đã bao lâu rồi mình không về quê ăn bữa cơm mẹ nấu đúng nghĩa, lắng nghe tiếng gà gáy trưa thay vì tiếng chuông thông báo đẩy?
Nhìn lại để bước tiếp
Năm 2023 sắp khép lại với những bộn bề chưa kịp hoàn thành, nhưng mình nhận ra rằng than vãn không làm cho cuộc sống dễ thở hơn. Trưởng thành chính là khi ta học được cách đối diện và chấp nhận sự chông chênh như một phần tất yếu của hành trình lớn lên.
Để tự cứu lấy tâm hồn mình khỏi sự khô cằn số hóa, mình đặt ra cho bản thân vài nguyên tắc nhỏ:
• Sau mười một giờ đêm, chủ động tắt Wi-Fi trên điện thoại, để thiết bị xa tầm tay với.
• Mỗi tuần dành ít nhất một buổi tối ra ngoài gặp gỡ bạn bè trực tiếp, trò chuyện không dùng điện thoại.
• Học cách nói lời từ chối với những deadline vô lý ngoài giờ làm việc để giữ lại khoảng thở cho riêng mình.
• Đọc sách giấy và viết nhật ký tay để tập trung sâu hơn, tìm lại sự tĩnh lặng bên trong.
Đêm đã về sáng, ngoài trời gió lạnh bắt đầu len lỏi qua khe cửa sổ. Viết ra được những dòng này trên ZolaChat, lòng mình nhẹ nhõm hơn rất nhiều. Năm 2023 của anh em thế nào rồi? Giữa bão công nghệ và những áp lực mưu sinh, các bạn có đang cảm thấy cô đơn trong chính căn phòng của mình không? Hãy để lại vài dòng tâm sự phía dưới nhé, biết đâu giữa thế giới rộng lớn này, chúng ta lại tìm thấy những người bạn đồng điệu.