Chiều Chủ Nhật cuối tuần, sau chuỗi ngày mệt nhoài vì làn sóng tái cơ cấu công nghệ năm 2024 và những deadline bủa vây, mình quyết định tắt thông báo điện thoại, rời xa những mô hình AI đa phương thức suốt ngày phân tích giọng nói với hình ảnh. Cắm sạc cho chiếc xe điện ở trạm sạc đầu ngõ, mình thong thả về nhà dọn lại gác xép cũ. Trong chiếc hộp các-tông bạc màu giấu sau đáy tủ, mình vô tình chạm vào cuốn sổ bìa cứng dán đầy hình dán thủy thủ Mặt Trăng, cùng vài cuộn băng cassette Maxell đã mòn gáy.
Cầm cuốn lưu bút năm cuối cấp hai lên, mùi giấy ố vàng xen lẫn mùi mực Cửu Long bỗng xộc vào cánh mũi, đánh thức cả một vùng trời ký ức của lứa học trò 8x, 9x đời đầu. Đột nhiên mình nhận ra, giữa thời buổi ai cũng đổ xô đi du lịch healing chữa lành, thì liều thuốc xoa dịu tâm hồn tốt nhất lại nằm ngay ở những kỷ vật tưởng chừng đã ngủ quên này.
1. Những cuộn băng cassette quay bằng ruột bút bi và chiếc radio rè tiếng
Anh em thế hệ 8x và đầu 9x chắc chắn không thể nào quên cảm giác trân quý từng nốt nhạc thời bấy giờ. Làm gì có Spotify, Apple Music hay các nền tảng streaming chất lượng cao như năm 2024. Ngày ấy, để nghe được bài hát mình yêu thích của Đan Trường, Cẩm Ly, Ưng Hoàng Phúc hay nhóm Mây Trắng, tụi mình phải canh từng giờ phát sóng của chương trình Làn Sóng Xanh trên sóng FM.
• Canh giờ bấm nút 'Record' đỏ rực trên chiếc đài cassette cũ của bố, nín thở cầu mong bác phát thanh viên đừng đọc chèn lời vào đoạn dạo đầu.
• Mỗi lần băng bị rối dây hay muốn tua lại đoạn điệp khúc hay nhất, vũ khí tối thượng không phải nút bấm mà là chiếc ruột bút bi Thiên Long cắm vào bánh răng cuộn băng xoay tít mù để tiết kiệm pin con thỏ.
• Những cuốn sổ tay chép lời bài hát nắn nót từng dòng, dán kèm ảnh ca sĩ cắt ra từ báo Hoa Học Trò, Mực Tím mà đứa nào sở hữu cũng được cả lớp chuyền tay nhau mượn như báu vật.
Âm thanh analog mộc mạc, tiếng xì xào của dải băng từ cọ vào đầu từ tuy không trong trẻo, không có chống ồn chủ động nhưng lại mang theo cái hồn, cái ấm áp lạ kỳ mà không một thuật toán tái tạo âm thanh hiện đại nào mô phỏng trọn vẹn được.
2. Khi kết nối cần sự kiên nhẫn, chứ không phải một cú quẹt ngón tay
Ngồi lật giở từng trang lưu bút với những dòng chữ mộc mạc: "Chúc bạn luôn học giỏi, đừng quên tao nhé!", kèm một cánh hoa phượng ép khô đã giòn vụn, mình thấy sống mũi cay cay. Tình bạn, tình yêu học trò ngày xưa chậm rãi và thiêng liêng đến thế.
Bây giờ ở năm 2024, công nghệ phát triển đến chóng mặt. Muốn tìm ai đó, ta chỉ cần bật tính năng trên mạng xã hội tìm quanh đây, lướt radar vài giây là thấy hàng chục tài khoản sáng đèn trong bán kính vài trăm mét. Muốn giải tỏa nỗi cô đơn tức thì, người ta lên các trang nói chuyện với người lạ web để trò chuyện bâng quơ vài ba câu rồi biến mất không dấu vết. Dù là người dị tính hay các bạn nữ tìm kiếm nửa kia trên app hẹn hò cho les, ai nấy đều dễ dàng kết nối chỉ qua một cú quẹt màn hình. Nhưng dường như càng dễ tìm thấy nhau, người ta lại càng dễ buông tay.
Không gian mạng hiện đại còn bị vẩn đục bởi vô vàn tin rác tự động, những mẩu tin giật gân mờ ám dạng gái già tìm trai trẻ có số điện thoại, hay các cụm từ tìm kiếm vu vơ trôi nổi như tìm gái phú thọ trên các diễn đàn đen. Mọi thứ trở nên ồn ào, chụp giật và thực dụng, khác xa với sự thuần khiết thuở nào.
"Ngày xưa, để gửi một mẩu giấy cho cô bạn bàn bên, trái tim đứa học trò có thể đập thình thịch suốt hai tiết học. Để nhận một lá thư tay gửi qua đường bưu điện, người ta sẵn sàng ngóng đợi cả tuần lễ bên hiên nhà. Chính sự chờ đợi và khoảng cách ấy đã tạo nên chiều sâu của cảm xúc."
3. Mùa hè không smartphone và những buổi chiều đạp xe lọc cọc
Ký ức thời thơ ấu của lứa chúng mình là những buổi trưa trốn ngủ, đầu trần chân đất đi bắt ve sầu, bắn bi, nhảy dây, tạt lon ở góc sân gạch. Những chiếc xe đạp phượng hoàng hay mini Nhật lọc cọc chở nhau qua từng con dốc rợp bóng xà cừ, tiếng chuông xe "kính coong" giòn tan xé tan cái nắng hè oi ả.
Khi ấy, không ai biết đến thuật ngữ "sống ảo", không ai bận tâm xem bức ảnh chụp góc nghiêng có được trăm like hay không. Niềm vui chỉ đơn giản là được chia đôi que kem đá năm trăm đồng ngọt lịm, hay cùng lũ bạn chụm đầu bên bàn cờ cá ngựa tự vẽ bằng phấn trên nền xi măng. Chúng mình gắn kết với nhau bằng ánh mắt, bằng nụ cười giòn tan và cả những vết sẹo ở đầu gối, chứ không phải qua những chiếc avatar lung linh được tút tát kỹ lưỡng.
4. Tìm lại chính mình giữa những biến động của thực tại
Năm 2024, cuộc sống của một người trưởng thành thế hệ 8x 9x không hề dễ dàng. Chúng mình đang đứng ở ngã rẽ của trách nhiệm: gánh nặng gia đình, áp lực chuyển dịch công việc khi công nghệ thay đổi từng ngày, sự âu lo trước tốc độ già đi của bố mẹ và sự lớn lên nhanh chóng của con cái. Nhiều khi tan làm lúc tối muộn, ngồi trong cabin xe điện nghe tiếng mưa rơi đều đều trên kính, lòng lại thấy chênh vênh đến lạ.
Nhưng có lẽ, chính việc từng trải qua một thời kỳ chuyển giao đặc biệt — từ một tuổi thơ không internet đến thời đại bùng nổ trí tuệ nhân tạo — đã trui rèn cho thế hệ chúng mình một sức đề kháng tinh thần rất riêng. Nhìn lại cuốn lưu bút cũ, đọc lại những ước mơ ngây ngô thời 15 tuổi, mình như được nạp lại năng lượng sống. Chúng ta từng có một thời vô tư và chân thành đến thế, thì cớ gì hôm nay lại để những áp lực số hóa làm chai sạn trái tim mình?
"Hoài niệm không phải là để trốn tránh hiện tại, mà là để nhắc nhở bản thân rằng: Dù thế giới ngoài kia có xoay vần nhanh đến đâu, ta vẫn luôn có một bến đỗ bình yên được xây bằng những ký ức chân thật nhất."
Khép lại trang sổ cũ, cất lại cuộn băng vào hộp, lòng mình bỗng nhẹ nhõm như vừa được gột rửa sau một cơn mưa rào mùa hạ.
Anh em ZolaChat ở đây có ai còn giữ món kỷ vật nào thời đi học không? Một chiếc bút máy mài ngòi, một chiếc khăn quàng đỏ, hay lá thư tình đầu tiên viết vội trên trang giấy kẻ ngang? Hãy cùng bình luận bên dưới và kể lại câu chuyện của bạn để chúng mình cùng sống lại những năm tháng thanh xuân rực rỡ ấy nhé!